Categories

Trzeszczący parkiet: 8 kluczowych wydarzeń pierwszego półrocza na GPW

Fani warszawskiej giełdy nie zaliczą ostatnich sześciu miesięcy do zbyt udanych. Raczej będą chcieli wymazać ten okres z pamięci. Może z wyjątkiem akcjonariuszy spółek gamingowych. Pół roku za nami. Na polskim rynku akcji miał to być okres przynajmniej umiarkowanej hossy, a wyszła nam niestety bessa. Wyciągnąłem z rynku trochę statystyk i przypomniałem sobie kilka kluczowych wydarzeń, które albo mroziły krew w żyłach, albo zaspokajały finansowy apetyt. Oto 8 informacji, które moim zdaniem najlepiej oddają to, co wydarzyło się przy ul. Książęcej w ciągu ostatnich sześciu miesięcy.

Jeden z najsłabszych okresów po 2000 r.
Indeks WIG, reprezentujący szeroki rynek GPW, spadł w pierwszym półroczu o 12,2 proc. Licząc od 2000 r. jest to dopiero szósty taki przypadek. Niestety, skala zniżki plasuje go na trzecim miejscu. Gorzej było tylko w 2001 r., a więc po pęknięciu bańki internetowej (spadek o 21,9 proc.) oraz w 2008 r., czyli po pęknięciu bańki na rynku kredytów hipotecznych (spadek o 26,1 proc.). W grudniu ponoć pękła bańka bitcoinowa, ale kapitalizacja rynku kryptowalut jest wciąż zbyt mała, by posądzać go o istotny wpływ na rynki akcji.

Większość analityków powie dość enigmatycznie, że tegoroczny spadek to efekt wzrostu globalnej awersji do ryzyka. Mówiąc prosto – Trump wywołał handlową burzę na świecie, a w takich sytuacjach kapitał w pierwszej kolejności robi wymarsz z rynków wschodzących, czyli takich, jak Polska. A że jesteśmy relatywnie mniej płynni, to uciekający kapitał sieje dość duże spustoszenie widoczne w formie spadających notowań.

Tylko WIG-media na plusie
Na GPW notowanych jest 14 indeksów branżowych i w pierwszym półroczu tylko jeden był na plusie – ten skupiający przedstawicieli branży mediów. Żeby było śmieszniej – zyskał on zaledwie 1,1 proc., a główna w tym zasługa Wirtualnej Polski, bo waży w portfelu indeksu prawie 50 proc., a jej akcje podrożały od stycznia do czerwca o 4,7 proc. Pozostałe 13 indeksów kończyło półrocze pod kreską, a średnia zniżka wyniosła -13,8 proc. O ponad 20 proc. zanurkowały WIGi reprezentujące sektory – budownictwa, chemii, energetyki i górnictwa. Dodam też, że po ok. 13 proc. straciły też główne indeksy, reprezentujące segment dużych, średnich i małych spółek, czyli odpowiednio WIG20, mWIG40 i sWIG80.

75 proc. spółek pod kreską
Aż 3/4 spółek z szerokiego rynku GPW zakończyło pierwsze półrocze spadkiem notowań akcji. Jego średnia wielkość wyniosła -22,2 proc. Na samym dole tabeli, z przeceną sięgającą 94,3 proc. (prawie się wyzerował) znalazł się znany producent odzieży – Próchnik.

Pozostała ćwiartka dała zarobić, średnio +21,5 proc. Królem półrocza został Vivid Games, którego akcje podrożały o prawie 140 proc.

A skoro już o spółkach mowa, to dodam tylko, że w ciągu pierwszych sześciu miesięcy na GPW zadebiutowało tylko pięć nowych firm, a wycofano ich aż 14. Jak tak dalej pójdzie, to ujemny bilans przestanie być niebawem wyjątkiem od reguły.

Gaming nie zawiódł
Aby przerwać tę litanię giełdowych smutków, jeden pozytyw. Otóż świetnie poradzili sobie w tej pierwszej połowie roku przedstawiciele branży producentów gier. W czubie tabeli, oprócz wspomnianego już Vivid Games, znalazły się także 11 bit studios (+129,,3 proc.), PlayWay (+100 proc.) oraz CD Projekt (+67 proc.). Ten ostatni kontynuuje swój rajd na północ i w mijającym tygodniu po raz pierwszy w historii przebił poziom 200 zł za akcję. Warto tutaj dodać, że symboliczny wymiar miało tegoroczne „przyjęcie“ producenta „Wiedźmina“ do portfela WIG20. Szkoda natomiast, że wciąż nie ma indeksu WIG-gry. Gdyby istniał to w podsumowaniu branżowym z pewnością byłby po pierwszym półroczu liderem.

Trudno nie odnieść wrażenia, że gaming powoli staje się polskim towarem eksportowym, a dla inwestorów bezpieczną przystanią – czymś w rodzaju takiego naszego, lokalnego złota czy franka szwajcarskiego. I choć wielu mówi, że to żadna przystań, a zwykła bańka, to jednak coś w tym jest, że na mocnym minusie są akurat spółki górnicze i energetyczne, a nie gamingowe. Jakimś dziwnym trafem te pierwsze w większości należą do Skarbu Państwa i kadrowe rotacje były tam w ostatnim czasie większe niż w składzie piłkarskiej reprezentacji Polski podczas mundialu w Rosji. Na szczęście politycy w gry komputerowe raczej nie grają, więc deweloperzy mogą spokojnie kodować, a my czekać na kolejne premiery.

Afera z GetBackiem
Pierwsze półrocze, a być może i cały 2018 r., z pewnością zapisze się w pamięci inwestorów, jako czas upadku windykacyjnej spółki. Opisywałem tę historię na łamach HiCash.pl, dlatego przypomnę tylko krótko, że spółka przyjęła zbyt agresywną strategię, zadłużając się na potęgę, by skupować ogromne portfele wierzytelności. Co gorsze dług zaciągała w formie obligacji, które trafiały do Kowalskich, jako rzekomo bezpieczne papiery o wysokim oprocentowaniu. W spółkę “wpompowano” w ten sposób trzy razy więcej kapitału niż w Amber Gold. Gdy pojawiły się pierwsze oznaki problemów, kurs akcji w ciągu kilku dni runął o 50 proc. W połowie kwietnia notowania zostały zawieszone i “lewitują” do dziś. Co więcej – prezes spółki i kilka innych osób ze ścisłego managementu trafili do aresztu. Po drodzę wypadło bowiem kilka „trupów z szafy“ i okazało się, że nie wszyscy w tej firmie mieli uczciwe intencje.

“Trump it up”
Nie da się ukryć, że gospodarz Białego Domu ma w tym roku największy wpływ na nastroje inwestorów. Swoimi tweetami, komentarzami i gestami przebija Angelę Merkel, Theresę May i “cesarza” Korei Północnej razem wziętych. Trump rozpętał wojnę handlową z Chinami i Unią Europejską, w międzyczasie grożąc Wladimirowi Putinowi i Kim Dzong Unowi. Potem sam łagodził swoje stanowisko, albo robili to za niego ludzie z jego administracji. Giełdy natomiast reagowały podwyższoną zmiennością, spowodowaną, o czym wspominałem wyżej, ucieczką kapitału z rynków wschodzących. Od wiosny nie ma w zasadzie komentarza rynkowego, w którym polityka prezydenta USA nie byłaby wymieniana jako stały czynnik ryzyka. Niestety, ale Trump to chyba człowiek spod znaku tych, jak to ładnie w “Mikrotykach” ujął Paweł Sołtys, który “mówi więcej niż trzeba i więcej niż wie”. Gdy taką wadę ma zwykły przechodzień to pół biedy, ale jak ma ją przywódca USA no to “Houston, we…”.

Koniec monetarnej kroplówki

Myślę, że ochotę na giełdowe zakupy zmniejszały też w ostatnich miesiącach czynniki związane z polityką pieniężną największych banków centralnych. Otóż amerykański Fed prawdopodobnie zrealizuje w tym roku cztery podwyżki stóp procentowych, a EBC zakończy w grudniu program skupu aktywów. Być może 2018 r. to rok końca ery taniego pieniądza, który od lat pchał giełdowe wyceny w stronę nieba. Jak EBC odłączy finansową kroplówkę, a inwestorzy w USA zaczną przerzucać pieniądze z parkietu na lokaty, to może nas czekać prawdziwe „sprawdzam“.

Blockchain na GPW
I na koniec powrócę jeszcze na rodzimy parkiet i zaproponuję optymistyczny akcent. Otóż pod koniec czerwca warszawska giełda opublikowała aktualizację swojej strategii. W jej ramach przewidziano sporo rozwiązań technologicznych, w tym platformę do equity crowdfundingu opartą na technologii łańcucha bloków. Giełdy zagraniczne z tą bazą danych „romansują“ już od dłuższego czasu, a niektóre są na tak zaawansowanym poziomie (jak szwajcarski SIX), że chcą wprowadzać alternatywne systemy obrotu dla tokenów. W tym kontekście pomysł GPW interpretuję jako próbę podłączenia się do globalnego trendu. Nie zapominajmy, że giełda to też spółka i musi zarabiać. A skoro koniunktura nie sprzyja, to trzeba szukać innych źródeł zysku. Myślę, że blockchain to słuszny kierunek. Jeśli nawet nie wyjdzie z crowdfundingiem, to spokojnie można go testować na wielu innych polach i szukać swojej przewagi konkurencyjnej.

 
Categories

GetBack, czyli misseling, manipulacja informacjami i spadające noże w jednym

Ponad 9 tys. Kowalskich może posiadać obligacje tytułowej spółki o łącznej wartości sięgającej 2,59 mld zł. Część z nich od kilku tygodni raczej się nie wysypia, bo są powody, by sądzić, że spółka swoich długów nie odda. O sprawie robi się coraz głośniej i pojawiają się coraz to nowe wątki. Niewykluczone, że na naszych oczach znów wyrasta coś na kształt “bursztynowego złota”.

 

Zanim przejdziemy do wałów, misselingu, manipulacji informacjami i spadających noży, pozwólcie, że krótko opiszę czym zajmuje się GetBack i jak to się stało, że jeszcze kilka miesięcy temu był gwiazdą na parkiecie GPW, a teraz wszyscy uczestnicy polskiego rynku kapitałowego woleliby, żeby to był tylko zły sen. Otóż GetBack to spółka windykacyjna, czyli w uproszczeniu – kupuje cudze długi za określoną część ich nominalnej wartości, a potem sama próbuje je odzyskać. Od razu zaznaczmy, że to już nie są czasy, gdy odzyskiwanie oznaczało nachodzenie, pogróżki, a czasem coś gorszego, tylko raczej są to metody mediacyjne lub droga sądowa. Większość wierzytelności w portfelach GetBacku pochodzi z sektora bankowego. Na drugim miejscu są roszczenia ze spółek telekomunikacyjnych, a wierzytelności od firm pożyczkowych, czyli prawdopodobnie najgorszy sort długu, to ułamek biznesu. Firma działa od 2012 r. i trzeba przyznać, że rosła jak na drożdżach.

W latach 2014-2016 roczny przychód wzrósł z 107,5 mln zł do 422,7 mln zł, a zysk netto z 44,3 mln zł do 200,3 mln zł. Spółka dynamicznie zwiększała zakres swojej działalności o czym najlepiej świadczy fakt, że nominalna wartość zakupionych przez nią długów wynosiła w 2014 r. 5,3 mld zł, a trzy lata później już 19 mld zł. Co istotne, by mieć pieniądze na kupowanie obcych długów GetBack sam emitował dług w postaci obligacji. Brzmi to trochę dziwnie, ale to całkiem normalne, że na potrzeby prowadzonego biznesu, jaki by on nie był, trzeba się zadłużać. Zgodnie z danymi KNF łączna wartość obligacji GetBacku, zarówno z ofert publicznych jak i prywatnych, sięga 2,59 mld zł. Dodajmy, że w międzyczasie, spółka zadebiutowała na warszawskiej giełdzie, emitując 20 mln  nowych akcji, za które dostała 370 mln zł od 4 tys. inwestorów. Jak widać, grube pieniądze przelewały się przez windykacyjną spółkę. I to wszystko do niedawna wydawało się działać niemal jak szwajcarski zegarek. Według ostatniego dostępnego raportu na stronie GetBack (za 3 kwartał 2017 r.), spółka zarobiła na czysto od stycznia do września 2017 r. 181 mln zł, a więc była blisko poprawy rocznego wyniku z 2016 r.

Piękniej być nie może
Swoim urokiem GetBack uwiódł wszystkich. W kwietniu 2017 r. spółka złożyła prospekt emisyjny w KNF, w połowie czerwca był już zatwierdzony (średnio trwa to 118 dni), a w lipcu firma była już na parkiecie. Analitycy biur maklerskich od razu zabrali się za wydawanie pozytywnych rekomendacji. Przykładowo: Vestor DM dawał “akumuluj”, a Haitong Bank i DM mBanku “kupuj”. W ciągu dwóch miesięcy od IPO papiery podrożały o 50 proc. W akcje spółki zapakowali się nie tylko drobni inwestorzy, ale także sporo instytucji. Nie licząc głównego udziałowca – funduszu Abris, są w akcjonariacie m. in. OFE Nationale-Nederlanden, JP Morgan Asset Management, a także OFE MetLife. Pozytywne oceny wystawiały też spółce agencje raitingowe. Jeszcze w lutym tego roku S&P Global Ratings podwyższyła perspektywę ratingu GetBack do “pozytywnej” ze “stabilnej”.

Jak świeże bułeczki rozchodziły się także obligacje GetBacku. Sprzedawały je duże instytucje finansowe. Sporą aktywność na tym polu wykazywały m. in. Lion’s Bank, Idea Bank, Bank Handlowy i Alior. Papiery oferowały też m.in. DM PKO BP, Haitong Bank, Polski Dom Maklerski i Michael/Ström.

Oferta wydawała się atrakcyjna – oprocentowanie średnio 5 proc. lub wyższe w zależności od parametrów obligacji, a emitent to spółka giełdowa, nadzorowana przez KNF, z pozytywnymi rekomendacjami biur maklerskich i agencji ratingowych. W porównaniu z lokatą na 2 proc. taka oferta naprawdę mogła wydawać się atrakcyjna. W tym kontekście nie dziwi fakt, że opchnięto tych papierów łącznie za prawie 2,6 mld zł. Mało kto na całym rynku wyrażał zaniepokojenie, że firma nadmiernie się zadłuża w relacji do skali swojej działalności. Być może kojąco działał fakt, że lider rynku Kruk od lat działa bardzo dobrze, a na jego akcjach inwestorzy zarabiali krocie (w sześć lat walory podrożały z 40 zł do 350 zł). Albo gorsza wersja – wizja łatwego i niemałego zysku z  papierów dłużnych skutecznie uśpiła analityczną czujność. Trudno jednoznacznie ocenić. Problem w tym, że działający bardzo efektywnie, a może raczej efektownie mechanizm nagle się zaciął, a być może wręcz zatarł..

A miało być tak pięknie
Pierwszy poważny zgrzyt pojawił się na początku marca 2018 r., gdy GetBack podał informację, że zamierza przeprowadzić kolejną emisję akcji (w dwóch transzach, 20 mln i 50 mln akcji) i zebrać z rynku aż 1 mld zł. Pieniądze te miały zostać przeznaczone na obniżenie wskaźników zadłużenia oraz na inwestycje w nowe portfele wierzytelności. Zapotrzebowanie na tak ogromną kwotę musiało wywołać niepokój inwestorów, czego najlepszym odzwierciedleniem był spadek kursu akcji spółki. Tylko w marcu przecena wyniosła 53 proc., a wykres zaczął przypominać “spadający nóż”.

– Jesteśmy jedyną firmą z branży, która ma międzynarodowe ratingi. One mówią wprost: jesteśmy najlepszą firmą, jeżeli chodzi o płynność. Dzisiaj mamy kolejkę inwestorów, którzy chcą nam pożyczać pieniądze. Nie ma żadnego problemu z płynnością. To, co musimy zrobić, to strategicznie firmę ustabilizować, aby jej akcje kosztowały nie 12, 18 czy 20 zł, ale by były warte ponad 40 zł – zapewniał wówczas w mediach prezes spółki Konrad Kąkolewski. Zainteresowanie kupnem tych akcji wyraziły ponoć m. in. trzy firmy inwestycyjne z Izraela, a także dotychczasowy, główny udziałowiec Abris. Te informacje trochę tonowały nastroje i sprawiały, że notowania akcji chwilowo zwyżkowały. Optymizm był jednak krótkotrwały. Na marcowym walnym zgromadzeniu akcjonariuszy okazało się, że jeden z potencjalnych inwestorów zagranicznych przerwał rozmowy z GetBackiem i przegłosowano, że na razie dojdzie tylko do emisji pierwszej transzy (głosowanie nad drugą transzą zostało przełożone). Co ciekawe, mimo całej tej burzy agencje ratingowe cały czas utrzymywały relatywnie dobre oceny dla spółki, pozytywnie oceniając plany nowej emisji akcji.

Na początku kwietnia pojawia się jednak kolejny, niepokojący zgrzyt. Notowane na GPW Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych Quercus, które miało w swoich funduszach obligacje GetBacku za 80,5 mln zł, postanowiło je wykupić – w połowie za pieniądze spółki, w połowie za własne pieniędze szefa Sebastiana Buczka, zdejmując tym samym ryzyko z klientów funduszy i przerzucając je na akcjonariuszy. Buczek to jeden z autorytetów na polskim rynku kapitałowym, więc jego ruch musiał wzbudzać kolejne wątpliwości dotyczące kondycji spółki. Zwłaszcza, że na łamach Pulsu Biznesu sugerował, że spółka potrzebuje 200 mln zł szybkiego dofinansowania i powinna obniżyć oprocentowanie swoich obligacji.

– Jego porady odbieram trochę jako końskie zaloty, abyśmy objęli współpracą również Quercus TFI. Jestem otwarty na te zaloty, tylko niech Sebastian Buczek zmieni metody. Dajemy mu bardzo dobre warunki na obligacjach i są one wykupowane w terminie – ripostował Kąkolewski podczas spotkania z dziennikarzami. Podkreślano cały czas, że model działania firmy jest właściwy i dementowano informacje, że potrzeba natychmiastowego zastrzyku gotówki. Chyba coraz więcej osób nabierało wątpliwości, bo krajowe domy maklerskie rakiem zaczęły wycofywać się ze swoich pozytywnych rekomendacji i wysokich cen docelowych dla papierów windykacyjnej firmy. Wydawanie rekomendacji zawiesił m. in. Vestor DM.

Kolejna petarda pojawia się w poniedziałek rano 16 kwietnia. GetBack podał oficjalny komunikat, w którym twierdził, że wynegocjował z Polskim Funduszem Rozwoju i bankiem PKO BP finansowanie o charakterze kredytowo-inwestycyjnym w wysokości 250 mln zł. Kilka dni wcześniej nie były potrzebne żadne pieniądze, a nagle pojawia się informacja, że polskie instytucje wyłożą kasę na stół. Szkopuł w tym, że kilka godzin później i PFR i PKO BP zdementowały te informacje. Mało tego PFR poinformował, że zawiadomi niezwłocznie Komisję Nadzoru Finansowego o potencjalnym ryzyku manipulacji kursem akcji GetBack poprzez rozpowszechnianie nieprawdziwych informacji na temat udziału PFR w negocjacjach. Do tego bonus – Quercus TFI poinformował w tym samym czasie, że zarząd GetBack zwrócił się z prośbą do firmy o przesunięcie terminu wykupu obligacji z 13 na 18 kwietnia (chodziło o papiery o wartości 10 mln zł).

Notowaniami akcji na GPW i obligacji na Catalyst bujało tak mocno, że giełda zawiesiła obrót i do dziś nie odwiesiła.

Po rewelacjach z PFR i PKO BP rada nadzorcza odwołała Kąkolewskiego ze stanowiska prezesa, a jej przewodniczący – Kenneth William Maynard z rozbrajającą szczerością stwierdził, że potrzebuje kilku tygodni, by zapoznać się z sytuacją spółki. Pod koniec kwietnia, z komunikatu KNF dowiadujemy się, że łączna wartość nominalna niewykupionych w terminie obligacji GetBacku (stan na 25 kwietnia) wynosi 88,26 mln zł. Ponadto łączna wartość niewypłaconych w terminie odsetek sięgała 3,32 mln zł. W relacji do całej wartości wyemitowanych obligacji (prawie 2,6 mld zł) to wciąż niewiele, ale po takiej burzy, jaka przeszła przez te spółkę słuszne są obawy, że może dojść do upadłości, a obligatariusze nie odzyskają swoich pieniędzy.

Kowalskiemu zawsze wiatr w oczy
Jest maj 2018 r., notowania akcji i obligacji GetBack wciąż są zawieszone, w prokuraturze trwa postępowanie, spółka przesunęła publikacje raportu rocznego, a Kąkolewski i Abris grożą sobie nawzajem sądem. W międzyczasie okazuje się, że spółka zataiła fakt, że część emitowanych przez nią obligacji miała opcję wcześniejszego wykupu, tzn. obligatariusz mógł przed terminem zapadalności zwrócić się do firmy o zwrot pieniędzy. To oznacza, że zadłużenie raportowane jako długoterminowe wcale długotermionwym nie było. A im krótsza realna zapadalność, tym trudniej obsługiwać taki dług.

Nie wiadomo ile takich trupów jeszcze wypadnie z tej szafy, ale 9000 Kowalskich na pewno nie jest do śmiechu. Z ich relacji na forach i w mediach dowiadujemy się, że obligacje były im sprzedawane, jako bezpieczne aktywa, pewne tak, jak bankowy depozyt. Z niektórych wpisów wynika, że sprzedawcy wciskali Kowalskim papiery zapewniając ich o bezpieczeństwie inwestycji, zupełnie nie zważając na stan wiedzy nabywcy i jego profil ryzyka.

Nie wiem, jak wam, ale mnie to przypomina scenę z filmu “Big Short”, jak dwóch nażelowanych gugusiów przechwala się głównemu bohaterowi, ilu to osobom wcisnęli hipoteki. Za sprzedaż obligacji sprzedawca dostawał zapewne niemałą prowizję, więc zależało mu na wolumenie. Jeśli kwestie missellingu zostaną niektórym instytucjom udowodnione, to można się spodziewać zbiorowych pozwów. Przypominam bowiem, że nie mówimy tutaj o milionach, ale o miliardach.

Kluczowe pozostaje pytanie, kto jest winny całej tej finansowej farsie? Oczywiście, w sieci pojawiły się już teorie spiskowe, że wszystko było zaplanowane i jest to klasyczna piramida finansowa. Trudno mi sobie to wyobrazić, by ktoś skoordynował tak duży wał i wciągnął w to ogromną część uczestników polskiego rynku kapitałowego, od banków, przez domy maklerskie, po inwestorów instytucjonalnych i indywidualnych.

Poszedłbym raczej innym tropem. – W 2017 r. spółka kupiła portfele wierzytelności warte 1,9 mld zł i finansowała to głównie poprzez emisje obligacji. Koszt tych ostatnich można szacować nawet na około 10 proc. To była więc zbyt agresywna strategia rozwoju. Mało która firma wytrzymałaby taki model działania – wyjaśniał niedawno w Parkiet TV Buczek. Zarząd chyba po prostu za bardzo uwierzył w swoją strategię, myślał może, że wynalazł finansowe perpetum mobile. Ignorując jednak sygnały ostrzegawcze dotyczące możliwej utraty płynności, uruchomił lawinę długu, która przybrała gigantyczne rozmiary.

Kąkolewski nadal twierdzi, że w 30 dni jest w stanie uzdrowić spółkę. Nie wiem czy ktoś mu uwierzy, ale to pokazuje, jako mocno był i jest przekonany o swojej skuteczności. Trudno w tym momencie przewidzieć finał tej sprawy i jej ostateczne konsekwencje. W majówkę dowiedzieliśmy się, że zarząd GetBacku złożył wniosek o otwarcie postępowania restrukturyzacyjnego. Bez względu jednak na to, czy uda się uratować spółkę czy nie, powinna to być ważna lekcja dla polskiego rynku kapitałowego. I nie chodzi mi tylko o postępowanie zarządu. Sprawa namnożyła i jeszcze namnoży wiele pytań… Dlaczego nikt wcześniej nie zareagował? Skąd tyle pozytywnych rekomendacji i ratingów? Dlaczego KNF zajął się sprawą tak późno? Jak to jest, że przewodniczący rady nadzorczej nie wie, co się dzieje w firmie, której niejako przewodniczy? Dlaczego ludzie wciąż dają sobie wmówić, że można dobrze zarobić bez ponoszenia ryzyka? Dlaczego, dlaczego, dlaczego…